
Skwerek pamięci, Moniakowscy, Gimelowie
2026-09-07
Kwesta cmentarna 2026
2026-10-28Celina Pytlakowska, zdjęcie portretowe. Fot. Antoni Jabłoński. Rekonstrukcja cyfrowa: Waldemar Jarecki


Z tablicy nagrobkowej odczytujemy napis:
śp. z Urbańskich Celina Pytlakowska
sędzina
ur. d. 19 I 1893 r. zm. d. 23 III 1924 r.
POKÓJ JEJ ZACNEJ DUSZY
Na liście zabytkowych nagrobków kamienny obelisk na postumencie oznaczony jest przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków numerem 80. Położony na tzw. starej części cmentarza, na ścieżce biegnącej wzdłuż ogrodzenia. Za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków płyta niebędąca zabytkiem jest wyznaczona do wymiany.

Celina Pytlakowska, zdjęcie portretowe. Fot. Antoni Jabłoński, Zamość.
Celina Pytlakowska z Urbańskich (1893-1924)
Ponad sto lat po śmierci tej pięknej kobiety, której dane było przeżyć zaledwie 31 lat, dowiadujemy się, że od 1918 roku była żoną sędziego pokoju, Władysława Pytlakowskiego (1883-1957).
Wygląda na to, że Pytlakowscy nie mieszkali w Zwierzyńcu zbyt długo (niecałe 3 lata), bo Sąd Pokoju w Zwierzyńcu z Krasnobrodu przeniesiony był w 1921 r.
Funkcja sędziego pokoju, którą pełnił Władysław Pytlakowski (ur. prawdopodobnie w 1883 r.), była jednym z najważniejszych elementów najniższego szczebla wymiaru sprawiedliwości na ziemiach polskich od XIX wieku, czyli jeszcze w czasach zaborów, ale też w Polsce międzywojennej. Był to sędzia najniższego stopnia, rozstrzygający przede wszystkim drobne sprawy cywilne i karne – spory o niewielką wartość, pobicia, obelgi czy wykroczenia zagrożone krótkim aresztem lub niewielką grzywną. W miasteczkach takich jak Zwierzyniec sędzia pokoju należał do lokalnej elity urzędniczej, obok lekarza, notariusza czy zarządu Ordynacji Zamoyskiej. Sprawy rozpatrywane przez zwierzyniecki sąd dotyczyły głównie defraudacji oraz zatargów Ordynacji z chłopami.
Pytlakowski urzędował w Zwierzyńcu jeszcze przez trzy lata i trzy miesiące po śmierci żony – do 1927 r., co potwierdza dokument przedstawiający strukturę sądownictwa II RP (Dziennik Urzędowy). Ze Zwierzyńca sędzia Pytlakowski został przeniesiony 23 czerwca 1927 r. do Siedliszcza.
Ożenił się po raz drugi – z Feliksą z Olszewskich. Pod koniec życia mieszkał w Warszawie, gdzie zmarł 16 czerwca 1957 r. i został pochowany na Powązkach (kwatera 284a wprost, rząd 1, miejsce 15). W tym samym grobowcu spoczywa Feliksa, zmarła 26 września 1964 r.
Odeszła po ciężkich cierpieniach
Gdy jesienią 2025 roku zamieściliśmy informację o planowanych pracach renowacyjnych, odezwała się do nas osoba, której babcia była siostrą Celiny Pytlakowskiej.
Pani Mirosława Olszewska z Łęcznej przesłała nam zdjęcie zmarłej sędziny. Udało się odtworzyć kilka szczegółów z życia tej rodziny, choć niezbyt wiele – siostra Celiny rzadko opowiadała o swoich bliskich, a jej syn, który zmarł pięć lat temu, także nie był wcześniej pytany o przodków. W efekcie temat młodo zmarłej kobiety właściwie nie istniał w rodzinnych wspomnieniach.
Od Pani Mirosławy Olszewskiej dowiedzieliśmy się, że śp. Celina była starszą siostrą jej babci, Marii (z Urbańskich) Wójcickiej.
Na co zmarła? Tego nie wiadomo. W nekrologu znajdujemy jedynie informację, że odeszła „po krótkich i ciężkich cierpieniach, opatrzona świętymi Sakramentami”. Wiemy też, że zmarła po południu (około godziny 17) 23 marca 1924 r.
Z aktu zgonu śp. Celiny Pytlakowskiej wynika, że zgłoszenia jej śmierci dokonali nadleśniczy Bohdan Danowski i kierownik szkoły, Kazimierz Fedorowicz. Dokument ten ujawnia też na pochodzenie Pytlakowskiej z miasta Lubartów. Akt urodzenia i chrztu ujawnia, że jej ojciec Antoni był tam rejentem (notariuszem), a panieńskie nazwisko jej matki to Brzozowska (imię: Tekla). Rodzicami chrzestnymi Celiny byli Ludwik Skowroński, sekretarz lubartowski oraz żona organisty Jana Kociuby, Anastazja.

Nekrolog informujący o pochówku śp. Celiny Pytlakowskiej

Akt urodzenia w języku rosyjskim – Lubartów. Zbiory Archiwum Państwowego

Akt zgonu Celiny Pytlakowskiej – Zwierzyniec. Zbiory Archiwum Państwowego
Informacje i dokumentację zebrała Renata Jarecka.




